“रात्रीच्या गप्पांपासून भविष्याच्या स्वप्नांपर्यंत… नांदेडच्या युवकांनी दिशा ठरवण्याची वेळ”

नांदेड (शेख मुख्तार) : नांदेड शहराची ओळख केवळ ऐतिहासिक किंवा सांस्कृतिक शहर म्हणून नाही, तर विविध समाज, विचार आणि संस्कृती एकत्र नांदणारे शहर म्हणूनही आहे. या शहराचे भवितव्य आजच्या युवकांच्या हातात आहे. त्यामुळे नांदेडमधील युवक कोणत्या दिशेने जात आहेत, त्यांच्या वेळेचा उपयोग कसा होत आहे आणि त्यांच्या भविष्यासाठी समाज, पालक व प्रशासन काय करत आहे, याचा गांभीर्याने विचार करण्याची वेळ आली आहे. शहरातील काही भागांमध्ये हॉटेल्स, चहाच्या टपऱ्या, पानटपऱ्या आणि इतर व्यवसाय रात्री उशिरापर्यंत सुरू असल्याचे दिसून येते. व्यवसाय करणे हा गुन्हा नाही आणि प्रामाणिकपणे व्यवसाय करणाऱ्या हजारो नागरिकांच्या उपजीविकेचा तो आधार आहे. त्यामुळे कोणत्याही व्यवसायाकडे किंवा कोणत्याही समाजाकडे संशयाने पाहणे योग्य नाही. मात्र, रात्री उशिरापर्यंत युवकांचे अनावश्यक जमणे, अभ्यास आणि रोजगाराच्या तयारीकडे होणारे दुर्लक्ष, मोबाईलचा वाढता वापर, चुकीची संगत आणि व्यसनांचा धोका या बाबी निश्चितच चिंतेचा विषय आहेत. हा प्रश्न केवळ कायदा-सुव्यवस्थेपुरता मर्यादित नाही. तो आपल्या शहराच्या आणि पुढील पिढीच्या भवितव्याशी जोडलेला सामाजिक प्रश्न आहे.

युवकांनी स्वतःला प्रश्न विचारण्याची वेळ : आजचा काळ स्पर्धेचा आहे. शिक्षणानंतर नोकरी मिळवणे, व्यवसाय उभा करणे किंवा स्वतःच्या पायावर उभे राहणे यासाठी केवळ पदवी पुरेशी राहिलेली नाही. त्यासाठी कौशल्य, तंत्रज्ञानाचे ज्ञान, संवादकौशल्य, शिस्त आणि सातत्याची गरज आहे. मग प्रश्न असा आहे, आपला युवक दिवसातील किती तास भविष्य घडवण्यासाठी देतो आणि किती तास मोबाईल, सोशल मीडिया, निरर्थक चर्चा किंवा रात्रीच्या गाठीभेटींमध्ये खर्च करतो? हा प्रश्न कोणत्याही एका समाजाचा नाही; तो प्रत्येक कुटुंबाचा आणि संपूर्ण शहराचा प्रश्न आहे. सोशल मीडियावर मत मांडणे सोपे आहे; परंतु एखादे कौशल्य आत्मसात करणे कठीण आहे. राजकीय चर्चा करणे सोपे आहे; पण स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणे कठीण आहे. रात्री उशिरापर्यंत जागणे सोपे आहे; पण आपल्या भविष्यासाठी सातत्याने मेहनत करणे कठीण आहे. मात्र, यशाचा मार्ग नेहमीच कठीण परिश्रमातून जातो.

व्यसनाचा प्रश्न अधिक गंभीर : गुटखा, तंबाखू, सिगारेट, अमली पदार्थ किंवा इतर व्यसनांकडे आकर्षित होणाऱ्या युवकांची समस्या दुर्लक्षित करता येणार नाही. व्यसनाधीन युवकाला केवळ दोष देऊन समस्या सुटणार नाही. व्यसन विकणाऱ्यांवर कायद्यानुसार कारवाई झाली पाहिजे. संबंधित प्रशासनाने नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यवसायांवर कठोर आणि समान कारवाई केली पाहिजे. त्याचबरोबर युवकांना पर्यायही उपलब्ध करून द्यावे लागतील. मैदाने, क्रीडा सुविधा, वाचनालये, अभ्यासिका, स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन केंद्रे, कौशल्य विकास केंद्रे आणि रोजगार मार्गदर्शनाची व्यवस्था वाढवणे ही काळाची गरज आहे. युवकाचा रिकामा वेळ हा समस्या बनू नये; तो संधी बनला पाहिजे.

पालकांची भूमिका सर्वांत महत्त्वाची : युवकांच्या भविष्याबाबत चर्चा करताना पालकांची जबाबदारीही तितकीच महत्त्वाची आहे. मुलगा किंवा मुलगी रात्री कुठे जाते? कोणत्या मित्रमैत्रिणींसोबत वेळ घालवते? शिक्षणाची प्रगती कशी आहे? भविष्यात काय करायचे आहे? कोणते कौशल्य शिकायचे आहे? या प्रश्नांवर पालकांनी मुलांशी संवाद साधला पाहिजे. पालकत्व म्हणजे केवळ मुलांच्या आर्थिक गरजा पूर्ण करणे नाही. मुलांना वेळ देणे, त्यांचे म्हणणे ऐकून घेणे आणि योग्य दिशा देणे हेही पालकत्वाचे महत्त्वाचे अंग आहे.

समाजाच्या नेतृत्वाने पुढील पिढीचा विचार करावा : समाजातील विविध संस्था, संघटना आणि नेतृत्वाचीही मोठी जबाबदारी आहे. सत्कार, कार्यक्रम, सभा आणि राजकीय उपक्रम यांना त्यांचे महत्त्व आहे. मात्र, त्यासोबतच शिक्षण, रोजगार आणि कौशल्य विकासासाठी प्रत्यक्ष काम उभे राहणे आवश्यक आहे. आपल्या शहरातील किती विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी मदत मिळते? किती युवकांना स्पर्धा परीक्षांचे मार्गदर्शन मिळते? किती विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्य किंवा आर्थिक मदत मिळते? किती युवकांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मार्गदर्शन मिळते? या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याची आणि त्यावर काम करण्याची वेळ आली आहे.

प्रशासनानेही समान भूमिका घ्यावी : कुठल्याही भागात व्यवसाय निर्धारित वेळेपेक्षा अधिक काळ सुरू राहत असतील, अल्पवयीन मुलांचा प्रश्न असेल किंवा कायदा-सुव्यवस्थेची समस्या निर्माण होत असेल, तर संबंधित यंत्रणांनी नियमांनुसार कारवाई केली पाहिजे. महानगरपालिका, पोलीस प्रशासन, अन्न व औषध प्रशासन आणि इतर संबंधित विभागांनी आपल्या अधिकारक्षेत्रात नियमांची प्रभावी अंमलबजावणी करणेनांदेड गरजेचे आहे. ही कारवाई जात, धर्म, राजकीय दबाव किंवा इतर कोणत्याही आधारावर भेदभाव करणारी नसावी. कायद्यापुढे सर्व समान ना विशेष सवलत, ना निवडक कारवाई.

दहा वर्षांनंतरचा नांदेड आजच ठरवायचा आहे : आज दहावी-बारावी उत्तीर्ण होणारा युवक दहा वर्षांनंतर कुठे असेल, हा प्रश्न प्रत्येक पालकाने, प्रत्येक युवकाने आणि समाजाने स्वतःला विचारला पाहिजे. तो डॉक्टर असेल? इंजिनिअर असेल? प्राध्यापक असेल? प्रशासकीय अधिकारी असेल? उद्योजक असेल? तंत्रज्ञ असेल? कुशल कामगार असेल? की संधीच्या शोधात अजूनही भटकत असेल? या प्रश्नाचे उत्तर आजच्या निर्णयांमध्ये दडलेले आहे.

दोषारोप नको, दिशा हवी : युवकांमध्ये समस्या आहेत म्हणून संपूर्ण तरुण पिढीला दोष देणे चुकीचे आहे. आज नांदेडमध्ये अनेक युवक स्पर्धा परीक्षा, शिक्षण, व्यवसाय, क्रीडा, तंत्रज्ञान आणि विविध क्षेत्रांत उल्लेखनीय कामगिरी करत आहेत.गरज आहे ती या सकारात्मक ऊर्जेला अधिक व्यापक करण्याची. त्यासाठी युवकांनी स्वतःमध्ये बदल घडवावा, पालकांनी संवाद वाढवावा, समाजाने शैक्षणिक आणि रोजगाराच्या संधी निर्माण कराव्यात आणि प्रशासनाने कायद्याची समान अंमलबजावणी करावी. कारण प्रश्न एका व्यक्तीचा नाही, एका भागाचा नाही आणि एका समाजाचाही नाही प्रश्न नांदेडच्या पुढील पिढीचा आहे. आज आपण युवकांचा वेळ आणि ऊर्जा कशात खर्च होते याचा विचार केला नाही, तर उद्या त्याची किंमत समाजाला मोजावी लागू शकते. म्हणूनच आता दोषारोप करण्याची नव्हे, आत्मपरीक्षण करण्याची वेळ आहे. आता केवळ भाषणांची नव्हे, कृतीची वेळ आहे. आता केवळ समस्यांची चर्चा करण्याची नव्हे, उपाय उभे करण्याची वेळ आहे. युवकांनी शिक्षणाला प्राधान्य द्यावे. नवीन कौशल्ये आत्मसात करावीत. व्यसनांपासून दूर राहावे. वेळेचे महत्त्व ओळखावे. पालकांचा आणि कायद्याचा आदर करावा. आर्थिक स्वावलंबनाचे ध्येय ठेवावे. कारण आजचा युवक घडला, तर उद्याचा नांदेड घडेल. आणि म्हणूनच “नांदेडच्या युवकांचे भविष्य बदलायचे असेल, तर आधी आजची दिशा बदलावी लागेल.”