नांदेड तालुक्यातील सरपंच पदाचे आरक्षण जाहीर; ५४ ग्रामपंचायतींचे आरक्षण स्पष्ट, कोणत्या गावात कोणते आरक्षण?

नांदेड (शेख मुख्तार) : नांदेड तालुक्यातील ग्रामपंचायतींच्या सरपंच पदाच्या आरक्षणाचा कार्यक्रम २०२५-२०३० अंतर्गत आरक्षणाची यादी जाहीर करण्यात आली आहे. तालुक्यातील विविध ग्रामपंचायतींसाठी नागरिकांचा मागास प्रवर्ग, नागरिकांचा मागास प्रवर्ग महिला, खुला आणि खुला महिला अशा प्रवर्गनिहाय सरपंच पदांचे आरक्षण निश्चित करण्यात आले आहे. संबंधित आरक्षणाची माहिती असलेले अधिकृत पत्रक २२ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध करण्यात आले आहे. या आरक्षण यादीमुळे आगामी ग्रामपंचायत राजकारणाच्या दृष्टीने गावनिहाय चित्र स्पष्ट झाले असून, कोणत्या गावातील सरपंच पद कोणत्या प्रवर्गासाठी राखीव आहे, याची माहिती ग्रामस्थ, इच्छुक उमेदवार आणि राजकीय कार्यकर्त्यांना मिळाली आहे.

अधिकृत पत्रकानुसार नांदेड तालुक्यात नागरिकांचा मागास प्रवर्गासाठी १७ जागा, तर खुल्या प्रवर्गासाठी ३७ जागा, अशा एकूण ५४ सरपंच पदांचे प्रवर्गनिहाय आरक्षण दर्शविण्यात आले आहे. त्यामध्ये नागरिकांचा मागास प्रवर्गातील ८ जागा, त्या प्रवर्गातील महिलांसाठी ९ जागा, खुल्या प्रवर्गातील १८ जागा आणि खुल्या महिला प्रवर्गातील १९ जागा असल्याचे पत्रकात नमूद आहे.

नागरिकांचा मागास प्रवर्गासाठी आरक्षित सरपंच पदे : पत्रकातील नागरिकांचा मागास प्रवर्ग (०८) या सदरात पुढील ग्रामपंचायतींचा समावेश आहे : 1. खडकूत / यमशेटवाडी, 2. वाडी बु., 3. चिखली बु., 4. कामठा खु., 5. वडगाव, 6. आलेंगाव, 7. कासारखेडा, 8. पांगरी, या आठ ग्रामपंचायतींमध्ये नागरिकांचा मागास प्रवर्गासाठी सरपंच पद आरक्षित करण्यात आले आहे.

नागरिकांचा मागास प्रवर्ग – महिला आरक्षण : नागरिकांचा मागास प्रवर्गातील महिलांसाठी स्वतंत्रपणे ९ सरपंच पदे आरक्षित करण्यात आली आहेत. या यादीत पुढील गावांचा समावेश आहे : 1. सिद्धनाथ, 2. नेरली, 3. फत्तेपूर / इलीचपूर, 4. पिंपळगाव निमजी, 5. घनगाव / मुजामपेठ, 6. मरळक बु. / मरळक खु., 7. वानेगाव / वरखेडा / भानपूर, 8. वडवणा / खडकी,9. निळा या गावांमध्ये सरपंच पदासाठी नागरिकांचा मागास प्रवर्गातील महिला उमेदवारांसाठी आरक्षण लागू असल्याचे पत्रकात नमूद करण्यात आले आहे.

खुल्या प्रवर्गातील १८ ग्रामपंचायती : अधिकृत आरक्षण पत्रकात खुला (१८) या प्रवर्गासाठी एकूण १८ ग्रामपंचायतींची नोंद करण्यात आली आहे. त्यांची यादी पुढीलप्रमाणे आहे : 1. एकदरा,  2. पासदगाव / पासदगाव तर्फ काकांडी, 3. भायेगाव, 4. खुरगाव, 5. चिखली खु., 6. गंगाबेट, 7. धुगाव, 8. दयापूर, 9. गुंडेगाव, 10. तळणी, 11. नांदुसा / भालकी, 12. ब्राम्हणवाडा, 13. ईंजेगाव,14. विष्णुपुरी, 15. चिमेगाव, 16. लिंबगाव, 17. पिंपळगाव मिश्री, 18. सुगाव खु., या ग्रामपंचायतींमध्ये सरपंच पद खुले ठेवण्यात आले असून, पत्रकातील संबंधित प्रवर्गानुसार उमेदवारी करता येणार आहे.

खुल्या प्रवर्गातील महिलांसाठी १९ जागा आरक्षित : खुल्या प्रवर्गातील महिलांसाठी एकूण १९ सरपंच पदे आरक्षित करण्यात आली आहेत. पत्रकानुसार संबंधित ग्रामपंचायती पुढीलप्रमाणे : 1. वागी/वाडी करडेल, 2. तुप्पा, 3. पुणेगाव, 4. नसरतपूर/हसापूर, 5. वाघी, 6. रहाटी बु.,7. पिंपळगाव कोरका, 8. ढोकी, 9. सायाळ, 10. बोंदार तर्फ हदेली, 11. कन्हाळा, 12. काकांडी तर्फ तुप्पा, 13. त्रिकुट/वाडी झांजी, 14. सोमेश्वर,  15. बाहेगाव, 16. बोंदार तर्फ नेरली, 17. बोरगाव तेलंगा, 18. वाडी पुईड, 19. धनगरवाडी, या १९ ग्रामपंचायतींमध्ये सरपंच पद खुल्या महिला प्रवर्गासाठी राखीव असल्याचे आरक्षण पत्रकातून स्पष्ट होते.

५४ सरपंच पदांचे प्रवर्गनिहाय आरक्षण : नांदेड तालुक्यातील उपलब्ध आरक्षण पत्रकाचा विचार केला असता प्रवर्गनिहाय चित्र पुढीलप्रमाणे आहे : प्रवर्ग सरपंच पदांची संख्या नागरिकांचा मागास प्रवर्ग ८, नागरिकांचा मागास प्रवर्ग – महिला ९, खुला १८, खुला – महिला १९, एकूण ५४ यामुळे नांदेड तालुक्यातील ग्रामपंचायतींच्या सरपंच पदासाठी आरक्षणाची विभागणी स्पष्ट झाली आहे. विशेषतः महिला आरक्षणाचा विचार करता नागरिकांचा मागास प्रवर्ग आणि खुला प्रवर्ग मिळून २८ सरपंच पदे महिलांसाठी आरक्षित असल्याचे पत्रकातील आकडेवारीवरून दिसून येते.

आरक्षण जाहीर झाल्यानंतर गावागावातील राजकीय हालचालींना वेग : सरपंच पदाचे आरक्षण जाहीर झाल्यानंतर संबंधित गावांमध्ये इच्छुक उमेदवारांच्या हालचालींना वेग येण्याची शक्यता आहे. ज्या गावांमध्ये खुल्या महिला प्रवर्गासाठी आरक्षण पडले आहे, तेथे महिला उमेदवारांच्या नावांची चर्चा सुरू होण्याची शक्यता आहे. त्याचप्रमाणे नागरिकांचा मागास प्रवर्ग आणि नागरिकांचा मागास प्रवर्ग महिला यासाठी आरक्षित झालेल्या ग्रामपंचायतींमध्येही संभाव्य उमेदवार आणि स्थानिक पातळीवरील राजकीय समीकरणांकडे ग्रामस्थांचे लक्ष लागले आहे. ग्रामपंचायत पातळीवर सरपंच पद हे गावाच्या स्थानिक प्रशासनातील महत्त्वाचे पद मानले जाते. त्यामुळे आरक्षणाची घोषणा झाल्यानंतर गावनिहाय इच्छुक उमेदवार, स्थानिक पॅनेल, ग्रामस्थांची भूमिका आणि आगामी निवडणूक प्रक्रियेबाबत चर्चा सुरू होणे स्वाभाविक आहे.

कोणत्या गावात कोणते आरक्षण? एका नजरेत संपूर्ण यादी : नागरिकांचा मागास प्रवर्ग : खडकूत/यमशेटवाडी, वाडी बु., चिखली बु., कामठा खु., वडगाव, आलेंगाव, कासारखेडा आणि पांगरी.

नागरिकांचा मागास प्रवर्ग – महिला : सिद्धनाथ, नेरली, फत्तेपूर/इलीचपूर, पिंपळगाव निमजी, घनगाव/मुजामपेठ, मरळक बु./मरळक खु., वानेगाव/वरखेडा/भानपूर, वडवणा/खडकी आणि निळा.

खुला प्रवर्ग : एकदरा, पासदगाव/पासदगाव तर्फ काकांडी, भायेगाव, खुरगाव, चिखली खु., गंगाबेट, धुगाव, दयापूर, गुंडेगाव, तळणी, नांदुसा/भालकी, ब्राम्हणवाडा, ईंजेगाव, विष्णुपुरी, चिमेगाव, लिंबगाव, पिंपळगाव मिश्री आणि सुगाव खु.

खुला – महिला : वागी/वाडी करडेल, तुप्पा, पुणेगाव, नसरतपूर/हसापूर, वाघी, रहाटी बु., पिंपळगाव कोरका, ढोकी, सायाळ, बोंदार तर्फ हदेली, कन्हाळा, काकांडी तर्फ तुप्पा, त्रिकुट/वाडी झांजी, सोमेश्वर, बाहेगाव, बोंदार तर्फ नेरली, बोरगाव तेलंगा, वाडी पुईड आणि धनगरवाडी.

ग्रामस्थ आणि इच्छुक उमेदवारांचे लक्ष आता पुढील निवडणूक प्रक्रियेकडे : सरपंच पदाचे आरक्षण जाहीर झाल्यामुळे आता संबंधित ग्रामपंचायतींमधील इच्छुक उमेदवारांना आपल्या प्रवर्गानुसार निवडणुकीच्या तयारीचे नियोजन करता येणार आहे. मात्र, आरक्षणाची ही यादी म्हणजे निवडणुकीची अधिसूचना किंवा उमेदवारी अर्ज भरण्याची तारीख नव्हे. निवडणूक कार्यक्रम, उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याच्या तारखा, छाननी, माघार, मतदान आणि मतमोजणी याबाबतची अधिकृत माहिती संबंधित निवडणूक प्राधिकरणाकडून जाहीर झाल्यानंतरच अंतिम प्रक्रिया स्पष्ट होईल. त्यामुळे ग्रामस्थांनी सोशल मीडिया किंवा अनधिकृत संदेशांवर अवलंबून न राहता संबंधित प्रशासनाकडून प्रसिद्ध होणाऱ्या अधिकृत सूचनांची पडताळणी करणे महत्त्वाचे आहे.

महत्त्वाची नोंद : वरील माहिती २२ सप्टेंबर २०२६ रोजीच्या उपलब्ध आरक्षण पत्रकातील माहितीनुसार तयार करण्यात आली आहे. गावांच्या नावांच्या लेखनात अधिकृत कागदपत्रातील स्वरूप कायम ठेवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. प्रत्यक्ष निवडणूक प्रक्रिया, अंतिम आरक्षण किंवा त्यातील दुरुस्तीबाबत प्रशासनाकडून नंतर स्वतंत्र आदेश प्रसिद्ध झाल्यास तोच अंतिम मानला जाईल.